مقالات سايت دامغان

در طول تاريخ، كتابداري و اطلاع‌رساني در عين آنكه در خدمت حوزه‌هاي مختلف دانش بشري بوده متقابلاً براي بهبود در وضعيت گردآوري، ذخيره، بازيابي و اشاعه سريع و دقيق اطلاعات از دستاوردهاي علوم كه تكنولوژي نمود عيني و مادي آن است بهره‌مند شده است. توليد كتاب، از قرون وسطي آغاز شد و با اختراع چاپ در دهه 1450 ميلادي وارد مرحله تازه‌اي به نام «انقلاب گوتنبرگ» گرديد. از آن زمان تاكنون، پيشرفت‌ها و تحولات فن‌ آورانه بسياري در زمينه توليد كتاب به وقوع پيوسته است. ظهور شبكه جهاني اينترنت، يكي از مهمترين آنها است. اختراع شبكه جهاني وب در اوايل دهه 1990، افق‌هاي جديدي براي انتشار كتاب‌هاي الكترونيكي، نمايان كرد.

با استفاده روزافزون از رايانه دركتابخانه ها، به تدريج شكل سنتي خدمات كتابخانه ها، رنگ مي بازد. تغييرات روي داده، اجتناب ناپذيربه نظرمي رسند؛ زيرا انقلابي كه فناوريهاي جديد اطلاعاتي به وجودآورده است، پيامدهاي خويش را نيز به دنبال دارد.

درواقع، فناوري به شكل وسيعي نحوه انجام پژوهش را تغييرداده است. ازمهمترين محصولات فناوريهاي جديد اطلاعاتي كه كتابخانه مجازي، برمبناي آن استوارمي گردد، مدارك الكترونيكي-اعم ازكتاب و مجله-مي باشد. تعداد كتابها و مجلات الكترونيكي با چنان سرعتي افزايش مي يابد كه مي توان آنرا انقلاب الكترونيكي ناميد. امروزه، مكتوبات الكترونيك، حوزه گسترده اي را شامل مي شود. تحريرمطالب كتاب، مجله و روزنامه دريك نقطه ازجهان و چاپ كردن آن به صورت همزمان درچندنقطه ديگر متداول شده است.

كتاب الكترونيكي چيست؟

ذخيره اطلاعات يك كتاب در قالب ديجيتالي به صورتي كه بتوان آن را روي صفحه رايانه مشاهدي كرد. كتاب هاي الكترونيكي را مي توان روي محمل هاي ديجيتالي مثل CD و DVD و يا شبكه وب و ... منتشر كرد.

اولين مدل كتاب هاي الكترونيكي مربوط به اواخر دهه 1980 ميلادي مي شود. در آن زمان بازار چندان آماده پذيرش اين گونه كتاب ها نبود. ولي امروزه كتاب هاي الكترونيكي به تدريج جا افتاده و همواره طرفداراني را را نيز براي خود كسب كرده است. شايد يكي از دلايل پديد آمدن كتاب هاي الكترونيكي تلاش در جهت حذف كاغذ از فرآيند چاپ است؛ تا ضمن كاهش هزينه هاي منافع نويسنده و ناشر افزايش يابد. در واقع امروزه كتاب هاي الكترونيكي به واقعيت پيوسته اند و قطعا بخشي از آينده منابع كتابخانه اي را تشكيل مي دهند. كتاب هاي الكترونيكي در شكل ظاهري، وسايلي كوچك و قابل حمل براي نگه داري و نمايش اطلاعات است. اما امروزه كتاب هاي الكترونيكي چنان امكاناتي را در اختيار كاربر مي گذارند كه ديگر نمي توان آن ها را فقط كتاب هايي نوظهور دانست، براي مثال، اين كتاب ها به عنوان فن آوري آموزشي بسيار مفيد هستند.

كتاب‌هاي الكترونيكي، با توجه به ويژگي‌ها و امكانات و كاربردهايشان به گروه هاي زير تقسيم مي‌شوند :

1. كتاب‌هاي الكترونيكي فقط متن : در اين دسته، كتاب‌هاي الكترونيكي فقط شامل اطلاعات متني هستند و هيچ‌گونه تصوير، نمودار و جز آن را شامل نمي‌شوند.

2. كتاب‌هاي الكترونيكي داراي تصاوير اسكن شده : كه در كنار اطلاعات متني، تعدادي تصوير اسكن شده نيز وجود دارد.

3. كتاب‌هاي الكترونيكي با تصاوير متحرك : در كنار اطلاعات متني، تعدادي تصوير انيميشن و يا قطعاتي از فيلم نيز وجود دارد.

4. كتاب‌هاي الكترونيكي سخنگو : اين دسته كتاب‌هاي الكترونيكي با استفاده از امكانات صوتي و الكترونيكي تا حدي با كاربر رابطه برقرار مي‌كنند.

5. كتاب‌هاي الكترونيكي چند رسانه‌اي : ‌در اين دسته از كتاب‌هاي الكترونيكي يك رابطه چند رسانه‌اي و دو سويه ميان كتاب و خواننده برقرار مي‌شود.

مهم ترين مزاياي نشر كتاب هاي الكترونيكي

ü عدم نياز به فضاي فيزيكي براي انبار كردن كتاب

ü عدم نياز به توزيع و ارسال كتاب به نقاط ديگر

ü عدم برگشت كتاب از سوي كتابفروشان به دلايل مختلف

ü فرصت بيشتر براي انتشار عناوين بيشتر و آثار الكترونيكي

محدوديت هاي نشر كتاب در محيط وب

نشر كتاب در محيط وب، با محدوديت‌ها و موانع حقوقي، اقتصادي، فرهنگي و فناورانه نيز مواجه است و مهمترين آنها عبارتند از:

مشكلات مربوط به خواندن كتاب‌هاي الكترونيكي در محيط وب

مسائل معنوي مربوط به نشر كتاب در قالب الكترونيكي

دسترسي به هزاران كتاب الكترونيكي رايگان در اينترنت

كتاب يكي از مهمترين منابع مورد استفاده در آموزش و پژوهش به شمار مي رود. همه ساله مقدار قابل ملاحظه‌اي از بودجه كتابخانه‌ها و نيز اعضاي هيأت علمي و اشخاص صرف خريد كتابهاي داخلي و به ويژه خارجي مي گردد. اكنون با دسترسي به هزاران كتاب رايگان در اينترنت مي‌توان در بودجه خريد كتاب صرفه‌جويي قابل ملاحظه‌اي كرد و با سرعت بيشتري به كتابها دسترسي يافت. براي اين منظور، كافي است سايتهايي كه كتابهاي الكترونيكي رايگان را معرفي مي نمايد، شناسايي كرد. به طور كلي، مي‌توان با عبارت Free online books يا Free electronic booksدر يكي از موتورهاي جستجو (مانند Google) جستجو را آغاز كرد. برخي از سايتهاي مورد نظر در اين زمينه عبارتند از:

اين سايت، كه توسط دانشگاه پنسيلوانيا ايجاد شده است، بيش از 16000 كتاب الكترونيكي در موضوعهاي مختلف را معرفي مي‌كند. در اين سايت مي‌توان كتابهاي مورد نظر را بر اساس نام نويسنده، عنوان، موضوع و نيز كتابهاي جديد جستجو كرد.

در اين سايت متن كامل هزاران كتاب الكترونيكي از طريق نام مؤلف، عنوان و موضوع قابل دسترس است.

در اين سايت انواع كتابها (مرجع، شعر، داستان، علمي و غيره، كه بسياري از آنها به رايگان قابل دسترس هستند، معرفي مي‌شود. براي مثال، دايره‌المعارف تاريخ جهان (ويرايش ششم) يكي از اين منابع است كه به شكل تمام متن و با امكان جستجوي موضوعي و كليد‌واژه‌اي در اختيار شما است.

راهنماي مجله‌هاي الكترونيكي رايگان در اينترنت

با گسترش روزافزون اينترنت و نيز استفاده فراگير محققان و طالبان علم از اين فناوري، بسياري از مجله‌ها به شكل الكترونيكي توليد مي‌شود. برخي از آنها نيز به طور رايگان قابل دسترس است. اطلاعات موجود در مجله‌هاي الكترونيكي رايگان جهت آگاهي و استفاده در سه سطح عرضه مي‌شود:

برخي مجله‌ها فقط فهرست مندرجات مجله‌ها را ارائه مي‌دهد.

برخي مجله‌ها فهرست مندرجات + چكيده مقاله‌ها را در دسترس قرار مي دهند.

تعدادي از مجله‌ها فهرست مندرجات + چكيده + اصل مقاله‌ها را به رايگان در اختيار مي‌گذارد.

{در سطح سوم، فقط برخي از مجله‌ها به صورت رايگان دسترس‌پذير هستند}

بهترين راه براي پيدا كردن مجله‌هاي الكترونيكي رايگان، استفاده از راهنماي مجله‌ها است. اين راهنماها ممكن است توسط دانشگاهها، سازمانها و يا شركتهاي خصوصي تهيه شده باشد. در زير، برخي از اين راهنما ها معرفي مي‌شود:

اين راهنما توسط دانشگاه ليدن آلمان تهيه شده و مجموعه‌اي از مجله‌هاي رايگان در موضوعهاي علوم انساني، علوم اجتماعي، و هنر و... را دربردارد. فهرست مندرجات، چكيده و در برخي از مجله‌ها قسمتي از مقاله را به طور رايگان قابل دسترس ساخته است. در اين راهنما، مجله‌ها به صورت موضوعي دسته‌بندي شده‌اند و از طريق ”فهرست الفبايي” نيز قابل مشاهده‌اند.

اين راهنما توسط دانشگاه هوستون آمريكا طراحي شده و دسترسي به مجله‌هاي علمي رايگان در وب را فراهم مي‌كند. مجله‌هاي ارائه شده به ترتيب الفبايي و در موضوعهاي مختلف ارائه شده است. مقاله‌هاي اين مجله‌ها، به صورت تمام متن و به زبان انگليسي است. قابل ذكر است كه مجله‌هاي موجود در اين راهنما، مجله‌هاي داوري شده است كه اين امر اعتبار آنها را نشان مي‌دهد.

اين سايت، بخشي از يك كتابخانه مجازي در وب است. دسترسي به مقاله‌هاي تمام متن آن رايگان مي‌باشد. مجله‌ها در موضوعهاي مختلف دسته‌بندي و نيز به شكل الفبايي مرتب شده‌اند.

در اين سايت كه توسط اتحاديه غير انتفاعي كتابخانه‌هاي پژوهشي ايالت كلرادو تهيه شده است، مي‌توان مجله‌هاي الكترونيكي منتشر شده در كلرادو را به صورت الفبايي و موضوعي مورد جستجو قرار داد.

اين راهنما، شامل فهرستي از مجله‌هاي الكترونيكي و خبرنامه‌هايي است، كه از طريق اينترنت قابل دسترس است. همچنين، آرشيو كامل الفبايي از مجله‌هاي آن قابل مشاهده و جستجو است. اين راهنما به تفصيل در شمارة 4 اسفند 1379 نشريه ”تازه‌هاي اطلاع‌رساني و اطلاع‌يابي” معرفي شده است.

چگونگي جستجوي مجله‌‌هاي الكترونيكي در اينترنت از طريق موتورهاي جستجو:

براي پيدا كردن مجله‌هاي الكترونيكي و راهنماي مجله‌ها مي‌توانيد از موتورهاي جستجو نيز استفاده كنيد. به اين ترتيب كه در يكي از موتورهاي جستجو عبارتهاي زير را وارد نماييد:

نتيجة جستجو، فهرستي از سايتهاي مختلف است كه مجله‌هاي الكترونيكي رايگان را معرفي مي‌كند. حتي مي‌توانيد جستجوي خود را محدودتر كرده و عبارتهاي فوق را با موضوع مورد نظر خود تركيب كنيد. به طور مثال، چنانچه در جستجوي مجله‌هاي رايگان در رشته فيزيك هستيد، كافي است عبارت زير را در موتور جستجو تايپ كنيد.

دسترسي به مقاله‌هاي نشريات فارسي در اينترنت

سايتهاي زيادي در اينترنت براي دسترسي به نشريه‌هاي علمي و خبري وجود دارد. سايت Magiran نخستين سايتي است كه دسترسي به نشريات فارسي زبان را فراهم مي‌كند. اين سايت توسط شركت نرم‌افزار آفتاب كه يك شركت خصوصي در زمينه نرم‌افزار و طراحي سايتهاي اينترنتي است طراحي و پشتيباني مي‌گردد.

در اين سايت، بانك اطلاعات نشريات فارسي با نشاني www.magiran.com قابل دسترس است و در برگيرنده اطلاعات بيش از 500 نشريه داخلي (اعم از روزنامه و مجله) مي‌باشد. هم اكنون نزديك به 20 نشريه متن كامل مطالب خود را در اين سايت ارائه مي‌كنند كه اسامي برخي از آنها در صفحه اول سايت قابل مشاهده است و متن كامل برخي از نشريات نيز از طريق پيوند به سايت اصلي نشريه قابل دسترس مي‌باشد. با درج عبارت www در بخش جستجوي نشريه مي‌توان فهرست نشرياتي را كه داراي آدرس اينترنت هستند را مشاهده كرد. اين سايت داراي چند ويژگي مهم است كه مي‌تواند مورد استفاده پژوهشگران و از جمله كتابداران قرار گيرد. براي مثال، كتابداران مي‌توانند از آن به عنوان راهنماي مجلات ايران و براي به دست آوردن اطلاعات كاملي از نشريات فارسي استفاده نمايند. همچنين، با عضويت در اين سايت مي‌توان به صورت هفتگي در جريان تازه‌هاي نشريات قرار گرفت و با توجه به تخصصهاي موضوعي، جديدترين اطلاعات را به استفاده‌كنندگان معرفي كرد.

جستجو در اين سايت از دو طريق امكان‌پذير است:

- فهرست الفبايي: براي دسترسي به عنواني خاص در اين فهرست، با انتخاب حرف اول عنوان مي‌توان نشريه مورد نظر را پيدا نمود.

- فهرست موضوعي: بر اساس موضوعهاي مختلف، مانند: علوم – اقتصاد – فرهنگ – كشاورزي – كامپيوتر و غيره و نيز با مشاهده موضوعهاي فرعي، مي‌توان به فهرستي از مجله‌هاي متناسب با آن رشته دسترسي پيدا كرد. يكي از قسمتهاي جالب و مفيد اين سايت بخش ‌ْجستجوي مطالب‌ْ مي‌باشد. جستجو در آن به دو صورت ساده و پيشرفته امكان‌پذير است. در اين قسمت، مي‌توان با توجه به عنوان، پديدآورنده و حتي نوع مطلب مانند مقاله، گزارش و سخنراني در يك تاريخ مشخص به جستجو پرداخت.

معرفي سايت سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران

سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران يك سازمان تحقيقاتي در زمينه‌هاي مختلف فني و مهندسي از جمله برق، الكترونيك، كامپيوتر، مكانيك، صنايع شيميايي، بيوتكنولوژي و كشاورزي است. اين سازمان با تاكيد بر تحقيقات كاربردي و توسعه‌اي فعاليت مي‌كند و مهمترين وظيفه آن حمايت و پشتيباني از اجراي تحقيقات كاربردي و نيمه صنعتي، حمايت از نوآوران و پژوهشگران بخش غير دولتي از طريق فراهم ساختن امكانات و تجهيزات و ارائه خدمات مالي و فني است. بخش ديگري از وظايف اين سازمان ارائه خدمات اطلاع‌رساني در امر فناوري به دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي و محققين و پژوهشگران مي‌باشد. نشاني اينترنتي سايت سازمان پژوهشها عبارت است از:

خدمات (Services) و خوارزمي (Khwarazmi) است. بخش خوارزمي شامل پيوند به سايت خوارزمي و جشنواره‌هاي خوارزمي است و اطلاعاتي در مورد كساني كه تاكنون در اين جشنواره‌ها موفق به دريافت جايزه شده‌اند و نيز طرحهاي در دست اقدام ارائه مي‌دهد.

بخش اعضاء (Members) ويژه اعضاء سازمان مي‌باشد كه براي ورود به آن بايد كلمه عبور داشت. بخش مربوط به جستجو (Search) شامل چند قسمت از جمله موارد زير است:

الف: جستجو در سايت سازمان پژوهشها كه فقط اطلاعات صفحات مختلف خود سايت را قابل جستجو مي‌كند.

ب: جستجو در اينترنت كه پيوندهايي به موتورهاي جستجوي مختلف از جمله Infoseek, Yahoo Altavista, و... برقرار شده است.

ج: جستجو در موتورهاي جستجوي تخصصي كه در اين بخش موتورهاي جستجوي تخصصي در حوزه‌هاي موضوعي مختلف از جمله هنر، جغرافيا، كشاورزي، شيمي و... معرفي شده‌اند (البته اين بخش هنوز كامل نبوده و داراي نواقصي مي‌باشد).

در قسمت پيوندها (Link) پيوندهايي به سازمانهاي دولتي و وزارتخانه‌ها(Organization) و دانشگاهها (Universities) برقرار شده است.

بخش ”Call for paper” كه فراخوان مقاله و آخرين اخبار از همايشها و سمينارهاي سازمان و نيز مهلت ارسال مقاله براي اين همايشها را ارائه مي‌دهد.

اصنافي،امير رضا.مجله الكترونيكي : «كتاب هاي الكترونيكي در كتابخانه»

حيدري،بهروز. نشر الكترونيكي : «دور نگاهي به آينده كاغذ» فصل نامه اطلاع رساني دوره 19، شماره 3 و 4 بهار و تابستان 83.

طاهري،طاهره.كتابخانه ملي : «ديجيتالي يا سنتي» ، فصل نامه كتاب. شماره 52

كوشا،كيوان. نشر الكترونيكي در وب : «فرصت ها و چالش هاي نشر كتاب در محيط شبكه جهاني وب» . فصل نامه كتاب.دوره 14 شماره 1

نظرات و پيشنهاد هاي خود را حتما براي ما ارسال كنيد ... ( دفتر دامغان )