سايت شهر دامغان

پاسخ جامع روانشناس سايت دامغان به سوال مکرر شما

.

 در زیر با ارائه سوالی كه از سوی یکی از مخاطبین سایت مطرح شده و جواب روانشناس سایت در خدمت شما هستیم.

سوال: ترم  اول هستم و تازه با محيط دانشگاه آشنا شده ام لطفاً در مورد رابطه دختر و پسر در دانشگاه و شرائط آن برايم توضيح دهيد:

همانگونه كه خود مي دانيد تا كنون در محيط تحصيلي كمتر با جنس مخالف برخورد داشتيد . در مقاطع تحصيلي قبلي يعني دوره دبستان و راهنمائي و دبيرستان با فضاي آموزشي مختلط مواجه نبوديد و زندگي آموزشي شما فارغ از حضور جنس مخالف بود و در اين محيط تعامل و برخوردي با جنس مخالف نداشتيد شايد محيط دانشگاه اولين تجربه ي برخورد مستقيم و بيواسطه با جنس مخالف را براي شما رقم زده است . بر اين اساس با شكل اين نوع ارتباط و پيامدهاي مثبت و منفي و راهكارهاي كنار آمدن با اين پديده آشنائي نداريد . پر واضح است كه همين نا آشنائي مي تواند  موجب خسران و ضرر آموزشي گردد و حتي چه بسا به جاي سود علمي و آموزشي ضرر اجتماعي ، اخلاقي و حيثيتي را به شما تحميل كند و بدون قصد و برنامه قبلي شما را از هدف دور و به سمت انحرافهاي پيش بيني نشده ببرد . براين اساس آگاهي از مواجه ي صحيح با اين پديده و ارتباط سالم و صحيح داشتن با جنس مخالف و شناخت از شرائط و آداب و مقررات اين نوع ارتباط و برخورد با پديده ـ آموزش مختلط ـ براي شما لازم و ضروري است . لذا به منظور روشنگري نكاتي را تقديم مي‌داريم:

اما قبل از پرداختن به جزئيات مورد نظر توجه شما را به يك نكته اساسي و بنيادي جلب مي كنيم كه به شكل كليد ارتباط با تمام انسانها را در تمام محيطها در دستتان مي نهد:

انسان هرگز بي ارتباط با ديگران زندگي نكرده و نمي كند . اگرچه سطح و نوع ارتباطها تنوع  مي پذيرد ولي ارتباطات انساني هيچگاه قطع نشده و نمي شود . چه براي آدمي ارتباط با هم نوع يك ضرورت است . نوع  و كيفيت ارتباط را اهداف و اغراض ما تعيين مي كند . به اين سبب گاه ارتباط آموزشي است و گاه اقتصادي و گاهي فرهنگي و برخي اوقات  اجتماعي و . .  هدف يك ارتباط در قالب پيام مبادله شده فراهم مي شود و به دست مي آيد . افزون بر آنكه هر نوع ارتباطي شرائط خاص خود را دارد كه بايد رعايت گردد  تا ارتباط به هدف خود برسد .در حالي كه  يك مجموعه اصول و قواعد كلي هم وجود دارد كه بايد در تمام ارتباطها رعايت گردد كه از جمله آن اصول اين است كه هرگز ارتباط ها نبايد با همديگر همپوشي و تداخل نمايند . يعني در ضمن يك ارتباط نبايد هدف گم شود . پيام مبادله شده كه معين كننده نوع ارتباط است  بايد ‌محدود  و منحصر به همان نوع ارتباط باشد . مثلاً در ضمن يك ارتباط اقتصادي نبايد ارتباط خانوادگي و پيام خانوادگي مبادله شود . اين تداخل موجب ضرر به هر دو نوع ارتباط خواهد شد و هر دو را از اهدافشان دور مي سازد و هم چنان كه  اگر در ضمن ارتباط آموزش حواس شما متوجه مطالب ديگر شود ، موجب افت كيفيت آموزش مي‌شويد . در ارتباط ديگر نيز تداخل پيامها موجب افت سطح ارتباط مي شود  پس بايد به اصول ارتباطهاي انساني پايبند بود تا بتوان به اهداف ارتباطها دست يافت .

شايد توجه داريد كه علت اصلي حضورتان در دانشگاه ـ همانگونه كه از نام اين محيط پيداست ـ تحصيل دانش و علم است و بس نه تحصيل چيز ديگر ، لذا ارتباط اساسي و اصلي شما با تمام افراد در اين محيط يك ارتباط آموزشي است . حتي اگر ارتباط دوستي و يا اقتصادي و . . . برقرار مي شود جملگي در مسير تكميل بخشي به ارتباط آموزشي و يا مقدمه‌اي جهت رسيدن به اهداف آموزشي است . اگر در دانشگاه در پرتو يك ارتباط اقتصادي  لوازم التحرير ، فيش غذا و لباس و . .  تهيه مي كنيد ، جملگي براي تأمين اهداف آموزشي و تحصيل علم و دانش است . هر رفتار و يا ارتباطي كه شما را از اين هدف دور كند ، آفت زندگي دانشجوئي و انحراف از مسير ارتباط آموزشي تلقي مي شود . چسان مزاحمت صوتي ( سرو صدا ) را مانع  تفكر و تحصيل خود مي شماريد و با حذف عامل ايجاد كننده سرو صدا زمينه ي تحصيل موفق و موثر را براي خود فراهم مي آوريد هر ارتباط ديگري غير از ارتباط آموزشي فقط و فقط يك عامل مزاحم است و بايد آنها را از مسير زندگي دانشجوئي خود حذف كنيد تا بتوانيد به اهداف علمي و معرفتي خود نائل آئيد . حال تفاوتي در نوع اين عامل مزاحم نيست چه سر و صدا باشد چه ارتباط اقتصادي و چه ارتباط دوستي با جنس مخالف و . . . جملگي يك تأثير مشترك دارند و آن انحراف از مسير تحصيل و افت يادگيري و كاهش تمركز تحصيلي و همانند اين.

پس از ديدگاه تعليم و تربيت ارتباط با جنس مخالف يك عامل مزاحم است و در اولين گام سطح تمركز شما را كاهش مي دهد . كافي است يك پيام غير آموزشي از جنس مخالف نظر شما را به خود جلب نمايد تا ساعتها فكر و ذهن شما را به خود مشغول سازد . توجه داريد كه تا كنون تنها با تكيه بر ديدگاه تعليمي و تربيتي به بررسي اين پديده پرداخته ايم . نتيجه سخن آن كه  هر عمل و ارتباطي كه ، ارتباط آموزشي و فعاليت تحصيلي  شما را تحت الشعاع خود قرار دهد و كميت و كيفيت دانش اندوزي شما را كاهش دهد بايد از زندگي دانشجوئي شما حذف شود و پر واضح است كه نبايد پيرو  عوامل رهزن بود و هدف زندگي را فراموش نمود و در كوچه پس كوچه هاي زندگي سرگرم فعاليتهاي مخرب هدف شد بلكه بايد كاري كرد كه به هدف دست يابيم نه آنكه هدف را از كف داده و خسارت تحصيل كينم !؟!

توجه داريم كه تأثير مزاحمتي  ارتباط با جنس مخالف هرگز نه قابل كتمان است و نه با مزاحمت‌هاي ديگر همانند سر و صداي قابل مقايسه  مي باشد . يعني كسي نيست كه بگوييد ارتباط با جنس مخالف همانند خريد لوازم التحرير مقدمه اي براي تحصيل موفق است !! چه بروز عامل مزاحم برابر است با افت تحصيل افزون براينكه تحقيقات انجام گرفته و تجربيات افراد مبتلا به ارتباط با جنس مخالف گوياي افت شديد تحصيلي اين گونه افراد است.

  موضوع ارتباط با جنس مخالف تنها نظر دانشمندان و صاحب نظران  تعليم و تربيت را به خود جلب نكرده است بلكه اين مسئله از ديدگاه فقهي ، جامعه شناختي و روان شناختي ـ ارتباطات و اجتماعي ـ حقوقي و  . . . نيز مورد بررسي قرار مي گيرد . در اينجا لازم است از ديدگاه روان شناختي نيز اين مسئله مورد بررسي كوتاه قرار دهيم :

از نظر روان شناسان ارتباطهاي ميان فردي هر ارتباطي بر پايه 5 مؤلفه اصلي شكل مي گيرد؛

1 ـ دهنده پيام   2 ـ گيرنده پيام   3 ـ محتواي ( پيام )   4 ـ كانال   5 ـ رسانه   . از بين اين امور بيشترين تاثير ونقش تعيين كننده نقش اصلي از آن مولفه سوم ( محتواء پيام ) است .  آنچه يك ارتباط را از ديگر ارتباط‌ها متمايز مي سازد ، محتوا و پيام است. حال سخن اين است كه در ارتباط دوستي با جنس مخالف چه نوع پيامي مبادله مي گردد ؟ كه آن را ارتباط دوستي با جنس مخالف مي گويند‌؟ چرا ارتباط با استاد در كلاس درس را ارتباط دوستي نمي گوئيد و يا ارتباط با دفتر دار دانشگاه را نه ارتباط آموزشي و نه ارتباط دوستي مي ناميد ؟! آيا چيزي جز محتوا و پيام مبادله شده مي تواند نقش مؤثر و تعيين كننده داشته باشد . اينك بايد مشخص كنيم كه در ارتباط دوستي با جنس مخالف محتوا و پيام مبادله شده چيست ؟ كه آن را از ديگر ارتباط‌ها همانند اقتصادي ، سياسي ، اجتماعي  . . .  متمايزمي سازد ؟

آنچه در ارتباط دوستي با جنس مخالف مبادله مي شود محبت است و عشق ولي محبتي كه يك همجنس از ارائه آن ناتوان است لذا به سراغ جنس مخالف مي رويم پس محبت از نوع جنسيتي است و يا اگر پيام آرامش ، سكون و  . . . نيز مبادله مي گردد ، رنگ جنسيتي ـ نه جنسي ـ پذيرفته است . در اين نوع ارتباط چون قواعد و شرائط و تعهدات طرفين تعريف نشده است و به صورت ناقص از فرهنگ غربي اقتباس شده است با پيامد منفي فراواني همراه         مي باشد . مثلاً چون سطح دوستي تعريف نشده و دوستان در برابر همديگر احساس تعهد نمي كنند معمولاً با خيانت ، بي وفائي ، شكست و  . . . همراه است .

و گاهي اوقات به واسطه ي اينكه سطح دوستي و ارتباط تعريف نشده است ، اندك اندك از ارتباط دوستي فراتر رفته و همتراز با ارتباط خانوادگي و كاركرد هائي از آن دست ، سر در مي آورد . و يا چون شرائط آن با توافق طرفين قرين نشده به هتك حيثيت اجتماعي و چه بسا خسارتهاي جبران ناپذير ـ به ويژه از طرف دختر ـ همراه مي شود البته هرگز كسي در ابتدا پيش بيني نمي كند كه اين دوستي به اين نقطه ختم شود ولي كم كم به جائي مي رسد كه هيچيك جز ندامت سرمايه اي ندارند .

   بنابراين چون در فرهنگ ديني و عرق ايراني ما ، اين نوع ارتباط هنوز تعريف نشده و شرائط و مقررات و آداب ، تعهدهاي طرفين تعيين شده است نبايد به سراغ آن برويم چون هر ارتباطي كه از شرائط و آداب و تعهد لازم فارغ باشد نه تنها به هدف خود نمي‌رسد بلكه جزء خسارت از نوع خود نتيجه اي ندارد. اگر ارتباط اقتصادي با اين امور ـ آداب شرائط ، تعهدها ـ بيگانه باشد نه تنها سود نمي دهد بلكه خسارت اقتصادي تنها نتيجه آن خواهد بود. در اين نوع ارتباط هم وضعيت به همين منوال است . چه در دانشگاه و چه خيابان ارتباطها بايد تعريف شده و همراه با قرار داد و تعيين  شرائط و معيارهاي  و پايبند كننده باشد . اگر يكي از طرفين خطا كرد ، جريمه آن چيست و چگونه بايد جبران شود .

عزيز دانشجو در ارتباط دوستي با جنس مخالف آنچه درمعرض خسارت و ضرر( و يا بهتر بگوئيم تهديد ) قرارمي گيرد مال ، سرمايه ، تحصيل دانش نيست ، عرض و آبرو و پاكي است كه اگر از كف رود هرگز جبران ناپذير نيست ، آيا انسان عاقل حاضر است ، در يك ارتباط دوستي فاقد تعهد لازم الاجرا و غير قابل نقض حيثيت خود را در معرض آسيب و خطر قرار دهد ؟ اگر اين ضرر رخ داد چه كسي آن را جبران مي كند و آيا آبروي بر باد رفته قابل برگشت است ؟ بسيار افرادي كه هرگز گمان نمي‌كردند به بي آبروئي و از دست دادن   و آبرو و . . .  مبتلا شوند ولي به ناگه شد آنچه گمان نمي رفت . بنابراين از ديدگاه روان شناختي بين فردي نيز چون ارتباط دوستي با جنس مخالف فاقد شرائط يك ارتباط سالم مي باشد و ويژگي هاي لازم در مؤلفه هاي آن رعايت نشده است ، يك ارتباط شكست خورده و مقرون به آسيب مي باشد و تا زماني كه به يك تعهد طرفيني همراه با رعايت آداب و شرائط منتهي شود بايد از آن سخت اجتناب ورزيد .

حال كه ارتباط با جنس مخالف در فضاي آموزشي و غير آموزشي ممنوع است پس جواب اين سوال كه شكل رفتار ما با جنس مخالف چگونه بايد باشد ؟ چيست ؟

به طور كلي در جامعه ما چند شيوه برخورد وجود دارد كه يك شيوه آن درست و شيوه‌هاي ديگر غلط است :

1 ـ برخورد مبتني بر شناخت و احترام متقابل كه برخورد صحيح با جنس مخالف است . در اين شيوه دختران و پسراني هستند كه به محض ديدن يكديگر خود را نمي بازند و هيجان زده و دستپاچه نمي‌شوند . اينان يك نگاه و يك كلام از جنس مخالف را به عشق تعبير نمي كنند و آن را در ذهن خود و در رؤياهاي خويش نمي‌پرورانند بلكه در برخوردها در مجامع فاميلي ، تحصيلي و غيره ، بسيار با وقار و سنگين برخورد مي‌كنند و در عين پرس و جو از احوال يكديگر و پاسخگويي به پرسش هاي آنان ، دچار افراط در خنده و شوخي نمي شوند . آنان جنس مخالف را افرادي چون پدر ، مادر ، برادر و خواهر خود مي دانند و آدابي را كه از لحاظ شرعي و اجتماعي در برخورد با آنان لازم است رعايت مي كنند . آنان بر اثر تربيت خانوادگي برقراري رابطه پنهان با جنس مخالف را بي‌معنا مي دانند ، درباره روحيات جنس مخالف به حد كافي آگاهند و براي برقراري روابط نزديك و صميمي با جنس مخالف برنامه دارند و آن را از طريق ازدواج و فراهم آوردن شرايط مقبول اجتماعي ، به تحقق مي رسانند .

2 ـ برخورد دستپاچه و هيجان زده :  كه بر اثر عدم شناخت صحيح از جنس مخالف است و يك ابراز محبت ساده را نشانه عشقي عميق مي داند و دستپاچه مي شود كه معمولاً در دختران چنين واكنشي بيش از پسران به چشم مي خورد .

3 ـ برخورد خشك و محدود : عده اي از جوانان بر اساس تربيت هاي غلط گاهي در ميان خويشان و آشنايان از افراد غير هم جنس اجتناب مي كنند و رفتاري سرد و يا خشن دارند . البته خشك نبودن هرگز به معناي رعايت نكردن حدود شرعي و عرفي نيست ولي رعايت موازين شرعي هم لزوماً به معناي ترشرويي ، بداخلاقي و سرد بودن نمي باشد .

4 ـ داشتن روابط پنهاني : مانند نامه نگاري ، تماسهاي تلفني و مخفيانه . گذشته از اينكه چه عواملي باعث اينگونه روابط بين بعضي از جوانان ما شده بايد يادآور شويم عواقب رواني و اجتماعي بسيار خطر ناكي در اينگونه روابط وجود دارد كه متأسفانه بيشترين آسيب نصيب دختران ما مي شود .

5 ـ افراط در معاشرت: بعضي از خانواده ها به بهانه اجتماعي كردن فرزندان خود سعي در ايجاد روابط افراط گونه بين پسر و دختر مي كنند كه نوعي تبعيت كوركورانه از فرهنگ غربي است.

بنابراين بنظر اسلام شيوه صحيح در رابطه با جنس مخالف همان شيوه اول است كه توضيح آن گذشت. پس در ارتباط با جنس مخالف در حالي كه در قالب شكل اول ارتباط برقرار مي كنيد از اصول بيان شده زير پيروي كنيد:

1 ـ برخورد با جنس مخالف براصل تكبر ورزي استوار شده است يعني معيار و قانون برخورد با جنس مخالف متكبرانه بودن آن است رفتار صميمانه و چهره گشاده و لب خندان داشتن براي مواجه با همجنس و محارم است نه براي نامحرم و جنس مخالف راه حفظ حريم و مصونيت و حرمت نهادن براي خود ، تكبر ورزي است تا ناشناسان و نا محرمان به حريم شما بار نيابند مگر آنكه محرم راز شوند البته بدگويي و ناسزا گويي لازم نيست رفتار متكبرانه داشتن لازم است نه خصمانه . بي اعتنايي ، خود برتر بيني ، فاصله گرفتن ، حريم براي خود قائل شدن از جلوه هاي رفتاري مطلوب با جنس مخالف است .

2 ـ به برخي از تأثيرات مثبت و اندك اين ارتباط دل خوش نكنيد و بدانيد كه انسانهاي پشيمان اندك اندك به خط قرمز رسيدن و از آن عبور كردند و  . . . اگر شما يك قدم جلو بگذاريد بايد تا ده قدم از ارزشهاي و عتبار خود عقب نشيني كنيد جاذبه طبيعي و زيستي دختر و پسر به ويژه در سنين جواني زمينه انحراف ارتباطهاي انساني را فراهم مي سازد . لذا در محيط آموزشي هم نبايد از آفاتي كه در جاذبه هاي زيستي ريشه دارد غفلت ورزيد چرا كه روابط انساني از اين ناحيه بسيار آسيب پذيرفته و به انحراف مي گرايد بر همين اساس شارع مقدس به ما هشدار مي دهد كه هرگاه دو غير هم جنس در قالب هر ارتباطي در مكاني خلوت و دور از ديد ديگران قرا ر گيرند شيطان آنها را به سمت روابط تهديد آميز مي كشاند و بايد از آن محيط و ارتباط گريخت .

نكته ديگري كه به اين حساسيت مي افزايد تهديد مستمر و لحظه به لحظه اين خطر است . يعني در حالي كه ديگر عوامل تهديد كننده نياز مند زمان ومكان خاص هستند تا آدمي را در معرض تهديد قرار دهند و در رفتار وي نفوذ كنند اين عامل هميشه نقش تهديد كننده دارد و انسان هوشيار نبايد يك لحظه خود را از اين تهديد در امان ببيند .

3 ـ محيط آموزشي بدون ارتباط آموزشي نيست و طرف دوم اين ارتباط هميشه از جنس شما نيست لذا شايد در برخي اوقات مجبور به برقراري ارتباط با جنس مخالف شويد در اين صورت يقيناً از محدوده پيام آموزشي تجاوز نكنيد و فقط به مبادله همين نوع پيام ـ به صورت مستقيم يا غير مستقيم ـ اكتفا كنيد . براي اينكه يقين كنيد مخاطب شما پيام ديگري دريافت نكرده است و پيام ديگري مبادله نكرده ايد به نكات زير بسيار پايبند باشيد.

ـ از نگاه مستقيم و چهره به چهره اجتناب ورزيد بخصوص نگاه به صورت و مواضع زيبايي و برانگيزنده . نگاه آلوده ممنوع.

ـ حجاب و پوشش را كاملاً رعايت كنيد.

ـ از گفتگوي تحريك كننده و حتي لهن برانگيزنده اجتناب ورزيد.

ـ به محض احساس دريافت پيامي غير آموزشي سريع رابطه را در همان لحظه قطع كنيد.

ـ در فضاي آموزشي مختلط مواظب نگاه خود باشيد و به پيام هاي شفاهي، كتبي و . . . افراد مزاحم توجه نكنيد. حتي اگر به داد و فرياد متوسل شدند ناشنيده گرفته و از موقعيت دور شويد.

ـ در جمع دوستاني كه به اين نوع روابط دل خود را خوش كرده اند شركت نكنيد و حداقل وقتي به گزارش اين نوع عملكرد خود مي پردزاند از آنها كناره بگيريد.

ـ توجه داشته باشيد كه هيچ انسان مبتلا به انحراف رفتاري با قصد و غرض قبلي به اين وادي وارد نشده بلكه دست هاي نا پيدا او را به اين هلاكت مبتلا ساخته اند پس شما نيز از حيله اين دست ها خود در امان نپنداريد كه هميشه آنها با شما و در كمين شما هستند گرچه شما از آنها غافل هستيد.

علي زينتي ( کارشناس ارشد روانشناسی  - استاد دانشگاه )

منابع:

1 ـ روانشناسي ارتباطات ميان فردي ـ جولياتي وود

2 ـ روانشناسي  ارتباطات ـ محسنيان راد

3 ـ روانشناسي ارتباطات اجتماعي

4 ـ روانشناسي اجتماعي ـ مهرآرا